ABD Donanması’na ait iki EA-18 Growler elektronik harp uçağı, Mountain Home Hava Kuvvetleri Üssü’ndeki gösteride çarpıştı. 136 milyon dolarlık kayıp yaşanırken, mürettebat kurtuldu.
ABD Donanması’na ait iki EA-18 Growler elektronik harp uçağı, Mountain Home Hava Kuvvetleri Üssü’nde düzenlenen ‘Gunfighter Skies’ hava gösterisi sırasında havada çarpıştı. Olayda 136 milyon dolar değerindeki uçaklar kullanılamaz hale gelirken, dört mürettebat fırlatma koltuğuyla kurtuldu. Mürettebattan yalnızca biri hayati tehlikesi bulunmayan yaralarla hastaneye kaldırıldı.
Donanma yetkilileri, 2021 verilerine göre her birinin maliyeti 68 milyon dolar olan bu uçakların üretiminin durduğunu belirtti. Bu durum, gerçek ikame bedellerinin belirtilen maliyetten çok daha yüksek olabileceği anlamına geliyor. F/A-18 ailesindeki uçakların saatlik uçuş maliyeti ise yaklaşık 20 bin dolar olarak hesaplanıyor.
Askeri gösteri uçuşlarının maliyetleri ve taşıdığı riskler, sivil ve askeri uzmanlar arasında uzun süredir tartışılıyor. ABD Donanması Lisansüstü Eğitim Okulu’nda 2012 yılında hazırlanan bir analize göre, ‘Blue Angels’ gösteri takımının yıllık bütçesi yaklaşık 98,6 milyon dolara ulaşıyordu. Bu bütçeye karşılık, ordunun asker çekme faydası 1 milyon doların altında kaldı.
Analiz, askeri gösterilerin yatırım getirisinin (ROI) yüzde 99 oranında negatif olduğunu ortaya koydu. Raporda, maliyetlerin elde edilen faydadan çok daha fazla olduğu vurgulandı. Çevre illere sağlanan ekonomik katkı ve halkla ilişkiler değeri hesaba katıldığında dahi yatırım getirisinin yüzde 41 negatif çıktığı hesaplandı.
Kongre, 2024 yılında Pentagon’dan yeni bir maliyet-fayda çalışması talep etti. Ancak askeriye, güncel rakamları henüz kamuoyuyla paylaşmadı.
Hava gösterilerinde uçaklar, yüzlerce kilometre hızla birbirlerine ve yere yakın mesafelerde akrobasi hareketleri gerçekleştiriyor. Bu operasyonlar, geçmişte yaşanan trajik kazalarla tehlikelerini kanıtladı. 1982’deki ‘Elmas Kazası’nda dört Thunderbirds pilotu hayatını kaybetmiş, 1994’te B-52 bombardıman uçağı ve 2016 ile 2018 yıllarında da ölümlü kazalar yaşanmıştı.
Tüm bu tehlikelere ve olumsuz mali raporlara rağmen askeri yetkililer gösterileri sürdürme kararlılığını koruyor. Havacılık uzmanı ve eski savaş pilotu John Venable, Blue Angels ve Thunderbirds takımlarının yılda 300’den fazla gösterinin sadece küçük bir kısmına katılabildiğini belirtti. Bu nedenle, Growler gibi daha küçük yerel gösteri ekiplerinin kurulduğunu ifade etti.
Venable, bu uçuşların ordu ile halk arasında bir ‘bağ dokusu’ oluşturduğunu savunuyor. Uzman, ‘Bir askeri hava gösterisinin gerçek amacı, ordunun hassasiyetini ve profesyonelliğini hissettirmek ve bazılarına orduya hizmet etme arzusu aşılamaktır’ değerlendirmesinde bulundu. Venable’a göre, halkla ilişkiler ve askere alım faydaları genellikle hafife alınsa da kazançlar oldukça büyük.
